صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( مترجم : محسن بيدارفر )
84
كسر أصنام الجاهلية ( عرفان و عارف نمايان ) ( فارسى )
رسوخ خود در تصفيهى روح ( قلب حقيقى ) اثر مىگذارند و در پاكسازى آن از آلودگىهاى دنيائى به مقدار كم يا زياد كارگرند ، و چون قلب پاك شود و صفا پذيرد حقيقت قلب بر او واضح گردد . مبدأ پيدايش احوال نيكو در انسان كارهاى نيكوئى است كه ازو سر مىزنند ، همچنانكه سرچشمهى صفات نكوهيده كارهاى زشت اوست . آنچه از نيكى يا زشتى از انسان سرزند - اعم از گفتار يا كردار و يا انديشه - در احوال قلب او اثر مىگذارد و به همين سخن اشاره شده است در آيهى كريمهى سورهى زلزال « 4 » : « آنكه مثقال ذرهاى نيكى كند آن را ببيند ، و آنكه مثقال ذرهاى بدى كند آن را خواهد ديد » . و فيثاغورث حكيم گويد : « تو با كردار و گفتار و انديشههاى خود روبرو خواهى گشت ، و از هر حركتى - اعم از فكر يا سخن و يا عملى - كه از تو سرزند صورتى روحانى و يا جسمانى بر تو ظاهر گردد ، پس اگر حركتى از روى غضب و يا شهوت بوده به شيطانى بدل گردد كه در دوران زندگى تو را خواهد آزرد و پس از مرگ نيز جلوى ملاقات تو را با روشنائى خواهد گرفت ، و اگر حركتى عقلى بوده ملكى شود كه با همصحبتى او در دنيا لذتگيرى و به نور او در آخرت بسوى جوار خداوند و كرامت او رهيابى » . خلاصه اينكه رفتار انسان ملكات اخلاقى را بجاى مىنهند ، چرا كه وقتى گفتهها همراه نيتهاى صادق تكرار شوند ملكات از آنها پديدار شوند ، و از ادامهى تكرار آنها كيفيتهائى در نفس رسوب كند و روح گوينده را صفا دهد . صدور فضائل و خيرات ازو بسبب همين نيتهاى خالص و كيفيتهاى نورى آسان گردد ، چون صدور اين خيرات افاضات حق است كه در اثر پيدا شدن آن ملكات خودبخود صورت مىگيرد ، و اين معنى در جاى خود بيان شده است . پس مقدار برترى هر عملى بر عمل ديگر باندازهى تأثير آن در اصلاح نفس و تصفيه و نور بخشيش بر قلب است و اثرى كه در آمادهسازى آن براى افاضهى
--> ( 4 ) - فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ .